Competentie Profielen

Deze pagina is volledig gewijd aan een van de 'specialiteiten' van Ozet ontwikkeling, te weten het maken van competentieprofielen en competentietalen. In dat kader wordt ingegaan op enkele inhoudelijke onderwerpen.

Daarnaast is er op deze site ook nog een verzameling competenties opgenomen, met definities, gedragsindicatoren, ontwikkelaspecten en ontwikkeltips. U kunt deze gebruiken als basis voor uw eigen competentietaal.

Onderwerpen:

Maken van profielen < >: Kern van het maken van een profiel is om zo effectief mogelijk informatie te verzamelen en dit zo helder en herkenbaar mogelijk op te schrijven. Het profiel is dan het eindproduct: je verzamelt informatie, legt het op een gestructureerde manier vast en “klaar is Kees”. Naast de inhoud is er echter ook een procesmatig aspect. Tijdens het verzamelen van de informatie kun je namelijk ook een discussie organiseren (en sturen) over de gewenste resultaten, het gedrag en de belangrijkste competenties die dat vereist. Gezamenlijk de indicatoren formuleren van zowel prestatie als gedrag bevordert het draagvlak voor het gebruik van een profiel in de praktijk. Daarom worden voor de competentieprofielen vaak zgn. ‘profielsessies’ georganiseerd.

Profielsessies: Profielsessies zijn bijeenkomsten waarin profielen worden opgesteld. Het zijn doorgaans geanimeerde bijeenkomsten omdat mensen nu eenmaal graag praten over hun werk. Het is in feite een workshop, waar de deelnemers actief aan deelnemen. Dat vereist natuurlijk ook een aantal “activerende” werkvormen, zoals bijvoorbeeld een competentiespel. Een ideale omvang voor draagvlak en dynamiek ligt tussen de zes en twaalf personen. Maar ook worden er wel ‘megasessies’ georganiseerd van tussen de vijftig en honderd mensen. Gemiddeld wordt voor een profielsessie over één functie een dagdeel uitgetrokken. Het is gebruikelijk om naast de functiehouders ook zogenoemde 'referenten' uit te nodigen. De betekenis van referenten is om de kijk op de functie te verbreden buiten de cirkel van de functiehouders.

Essentiële of kenmerkende situaties in profielen: In een profiel staan de (gemiddeld) zeven competenties die voor de functievervulling het meest essentieel zijn: juist díe competenties die het verschil maken tussen gemiddeld functioneren en “excellent” functioneren. Om die op te sporen wordt veel gebruik gemaakt van zgn. essentiële of kenmerkende situaties. Dat zijn de situaties waarin het er op aankomt c.q. waarin een 'competente'medewerker zich onderscheidt van anderen. Door de kenmerkende situaties ook in het profiel op te nemen kun je altijd zien en toetsen of de competentie nog wel relevant is.

Niveaus in competenties: Er is veel discussie over het benoemen van niveaus in competenties. Om te beginnen omdat het een complexe aangelegenheid is. Daarnaast omdat het de hanteerbaarheid van het systeem beinvloedt. Een taal van 40 competenties met 5 indicatoren op 3 niveau’s betekent een woordenboek van 600 items. Dat is (te) veel voor de gemiddelde leidinggevende en/of medewerker die ermee moet werken. Een veel groter probleem zit echter in het onderscheiden van de niveau’s op zich. Competenties variëren namelijk niet lineair in meer of minder. Niveau’s in competenties hangen nauw samen met de context waarin het gedrag zich afspeelt. Het vereiste niveau hangt bijvoorbeeld samen met impact (reikwijdte), complexiteit of afbreukrisico. Bij de indeling wordt vrijwel altijd teruggegrepen naar het boek van Lyle Spencer (Spencer, Lyle M., and Signe M. Spencer (1993). Competence at work: models for superior performance. New York: John Wiley & Sons, Inc.).
Format voor profielen: We zien in de praktijk hoe langer hoe meer integrale profielen, die voor verschillende doelen worden gebruikt. Uiteraard wordt het format van het profiel op de eerste plaats bepaald door de gewenste toepassing. Wil men waarderen met de profielen, dan zullen alle noodzakelijke waarderingscomponenten moeten zijn opgenomen. Wil men met het profiel ook sturen op resultaten, dan moeten er resultaatgebieden en prestatie indicatoren zijn opgenomen. De vormgeving is minstens zo belangrijk voor het 'gebruiksgemak'. Een profiel dat alleen wordt gebruikt voor opslag van gegevens moet weliswaar overzichtelijk zijn, maar kan rustig zes kantjes tekst bevatten.